Pasou o Anxo

Andaba o Anxo Rei Ballesteros en guerra cunha doenza desas que nos miden as costas e nos van roubando a voz e a alma. O Anxo perdeu a última batalla, non queda outra. Xente amiga brindou o outro día pola súa saúde en Vigo e outros moitos enviáronlle a través da rede mensaxes de alento e admiración. Unha amiga común, a Marga, escribiulle unha carta e animoume a facer o mesmo. Escribinlle un conto. O Mestre e a Marga. É a miña homenaxe persoal a un ser que admiro e que teño por un dos escritores máis poderosos deste noso país, tan necesitado de voces así de libres e afoutas, voces que un día se perden para sempre e das que só resta iso que se chama a obra, manda testamentaria para todos e para ninguén, para quen se sinta obrigado por ela. Eu síntome.

Para quen non o coñecese, digo rápido que Anxo Rei Ballesteros é autor dunha novela, Dos Anxos e dos Mortos, publicada en 1977, considerada daquela pola crítica como inicio dunha nova literatura no país. Unha novela de formación, situada no Santiago dos anos setenta e cun emprego audaz das novas técnicas narrativas que bulían polo mundo. Hoxe, cando regresa con forza a autobiografía como caudal literario, paga a pena recuperar as luces e sombras daquel retrato da mocidade galega na fin do franquismo e nos primeiros pasos da transición, desengano de moitas rebeldías que se prometían o mundo a si mesmas.

En 1992, tras un silencio narrativo de quince anos, publica Loaira, premiada co Losada Diéguez, unha novela máis complexa recibida pola crítica con menor entusiasmo. Con todo, o libro ofrece un exercicio de narrativa pouco usual hoxe en día e moito tesouro lingüístico soterrado na súa trama múltiple. O Anxo, ourive de palabras, pegou sempre no galego popular como materia preciosa do seu traballo e Loaira é neste sentido exemplo maxistral.

Pouco antes da publicación de Loaira, en 1987, o autor enveredara polo teatro con Xogo de Damas, texto estreado na altura pola compañía Malbarate, contando con Rosa Álvarez, Mabel Rivera e Marisa Soto como trío protagonista. Se cadra animado polo éxito desa experiencia probou como dramaturgo no ano 1991 adaptando o monólogo operístico de Jean Cocteau, A Voz Humana, peza na que ofreceu a Marisa Soto ocasión para unha das súas mellores interpretacións.

Pero sen dúbida, un dos xéneros nos que o Anxo acadou unha mestría admirábel foi o ensaio. A Outra Memoria, de 1989, e sobre todo Tempo e Vinganza, publicado no 2003, dan testemuño, con estilo preciso e cativante, dun pensamento lúcido e perspicaz, situado nesa marxe da realidade que Spinoza consideraba a linde mesma da liberdade e na que o Anxo sempre habitou contra vento e marea. Neste último ensaio, unha reflexión sobre a fractura do tempo a propósito da traxedia hamletiana, Anxo Rei Ballesteros desentraña o crime xenético, se non xenital, no que ten orixe o home moderno. O ensaio, como a obra, remata nunha catástrofe, na traxedia mesma de sermos humanos. O resto, afirma con Shakespeare o autor na páxina derradeira, é só silencio. E así é. Adeus, meu.