O Mestre e a Marga.

A Anxo Rei Ballesteros

Un inverno, unha tarde. Un ceo limpo e frío. Un solpor sen sangue. Chama a Marga e dime que vai ver ao Mestre na Pobra do Caramiñal, que se quero ir con ela e perderme nalgunha taberna con eles a remexerlle as tripas ao universo. Beber nas tabernas e remexerlle as tripas ao universo da man do Anxo e a Marga é moita tentación para rexeitar o convite. O ceo está tan limpo e tan frío que mete medo, e un solpor sen sangue, coma o solpor que se derrama xa sobre os tellados de Santiago, é sempre sinal dalgunha angustia decidida a abrirse paso no peito. Digo que si. É o que compre dicir para vencer a limpeza fría do ceo e as angustias dos solpores sen sangue.

Cando a Marga me fala do Anxo sempre se refire a el desa maneira. O Mestre. Hai no alcume certo eco da novela de Mijail Bulgákov, aquela sátira da sociedade soviética onde o mesmísimo Satán se deixaba conmover polo amor de dous amantes e lles ofrecía o pleno triunfo alén da morte e das gadoupas do ogro stalinista. A novela de Bulgákov consagrou na lingua rusa como frase común o dito de que os “manuscritos non arden”. Segundo a lenda, o propio Bulgákov reescribiu a novela de memoria tras prenderlle lume ao primeiro manuscrito. Tal vez desenmascarar as hipocrisías e mesquindades do paraíso comunista lle metía máis medo ao escritor ucraíno que o medo que meten os ceos limpos e fríos de máis. Pero os manuscritos non arden. Os manuscritos son a penas a tradución finita dun texto infinito que corre na mente de quen os escribe, e ese texto infinito non é combustíbel. Ser, é aniquilábel, pero non combustíbel. Nin sequera arde mal. Simplemente non arde.

Vou a pensar nestas cousas mentres a Marga conduce pola beira norte da Ría de Arousa. É xa noite pechada. De cando en vez, nalgunha altura da vía rápida, déixanse ver as luces das aldeas e vilas da outra beira. As luces de Vilagarcía ou da Illa. Está aínda recente a catástrofe do Prestige, a crónica da marea negra e a épica da loita contra o absurdo. Os mariñeiros de Arousa botáranse ao mar para deter o fuel na boca da ría. Tamén eles, en certa maneira, lograran por unha vez vencer ao ogro, outro tipo de ogro, o ogro capitalista que nos atenaza co seu propio paraíso, tan hipócrita e mesquiño coma aquel outro onde os manuscritos non ardían e onde os escritores se vían obrigados a remedar unha e outra vez as súas sátiras da realidade cincenta.

Foi daquela, cando as protestas polo Prestige e a Guerra de Iraq, cando coñecín ao Anxo. Nunca lera unha páxina del e nin sabía da súa existencia. Na realidade si, porque no seu día fora ver A Voz Humana,  o monólogo de Cocteau interpretado por Marisa Soto, do que el fora director e dramaturgo. Había calquera cousa de animal naquela montaxe. Lembro a voz por veces ferinte da Marisa e o seu xeito vehemente de sucumbir ao teléfono, o obxecto fatídico que prende lume á traxedia. Do outro lado do fío, tecendo as sombras nas que o ollar animal da actriz podía resplandecer e ferir ao público co seu desespero, estaba a voz non menos animal do Anxo. Pero eu non me quedara co bicho. Só o presentira.

A Marga e máis eu andabamos na altura embarcados na Burla Negra, a colaborar na organización dun foro sobre a cultura e o movemento social, o Foro Negro. No medio do traballo a Marga lembrouse do Anxo e combinou un encontro con el. A cultura. Tiñamos a puta palabra metida na cabeza. Parecíanos, con ou sen razón, que todo aquilo, a marea negra, a incompetencia gobernamental e o movemento de protesta, se xogaba nese terreo, no territorio da cultura, e se cadra pagaba a pena escoitar a voz do Mestre, quen sempre mantivera, contaba a Marga, unha relación centrífuga co sistema cultural galego e unha distancia que, por inusual, daba conta dunha intelixencia chamánica. Quero dicir, dunha intelixencia que chama por un.

Atopámonos nunha cafetería da zona nova. Na segunda rolda de birras o Mestre esnaquizara xa as nosas tímidas razóns cunha cita de Nietzsche, ese encantador de serpes, e un escepticismo fogueado na súa propia guerra contra a realidade cincenta, pretexto de todas as sátiras incombustíbeis. O Anxo gustaba da súa propia voz, coma todo escritor. Non é posíbel traducir o texto infinito que nos corre na cabeza sen ese narcisismo elemental. Que os manuscritos resultantes merezan o lume ou non depende só dos propios manuscritos e do texto infinito que os fai posíbel. A vaidade, como moito, é no caso dos escritores, unha espoleta necesaria e máis nada. Digan o que digan.

Fomos para outra taberna e deixamos ir a conversa por onde lle cadrase. Escoitar é unha arte que se perde.  Beber mentres se escoita tamén. A voz do Anxo deixaba caer sobre a mesa fragmentos do texto infinito que lle corría na cabeza con solvencia de mestre, tal e como a Marga nos anunciara. Rimos e bebemos xuntos e esquecemos as nosas teimas coa cultura e a realidade cincenta que fai desa palabra simplemente iso, unha puta palabra. Lembro que tras a despedida, o Expo, outro compañeiro da Burla Negra que tamén acudira ao encontro, condensou o texto infinito que corría na cabeza do Mestre en tres principios alquímicos. Embriaguez, fornicación e coñecemento. Os tres comprendemos de vez por que o bicho nos seducira por completo.

Mentres avanzamos pola vía rápida, a Marga vaime falando dos matices da realidade cincenta nos setenta, a época na que compartiu venturas e desventuras co Anxo. Fala de Camelle, onde acompañou a escrita de Loaira, a segunda novela do animal, da toma e asalto da vila pola Garda Civil tras a pista dun laboratorio de ácido, dos anacoretas que seguiran a esteira de Man, o alemán de Camelle, e da vida secreta entre as rochas. Fálame tamén dunha xeración perdida de escritores da que o mestre é tal vez solitaria punta de lanza, xente de voz poderosa que arrenegaba da realidade cincenta e das putas palabras coma cultura ou revolución ou nación ou socialismo ou democracia, palabras prostituídas na boca de tanto hipócrita e de tanta xente mesquiña que por aí anda a reclamar aos berros sátiras incombustíbeis. Toda a paixón que a Marga empeña no relato daquel tempo, dá proba innegábel da verdade do texto infinito que lle corre na cabeza. É noite pechada. Facemos un porro e entramos na Pobra cun sorriso maligno nos labios.

Levo fresca na cabeza a lectura de Tempo e Vinganza, o ensaio sobre Hamlet e o tempo desgonzado que o Anxo publicou hai máis dun ano. Desde o primeiro encontro deume por ler Dos Anxos e dos Mortos e de encetar a lectura de Loaira, que deixei pola metade cando Tempo e Vinganza me caeu nas mans. Lin a cousa dunha carreira. Embarcados como andabamos nas mobilizacións pola catástrofe do Prestige, o ensaio pareceume caído do ceo, un privilexiado bisturí na nosa teima por remexerlle as tripas á realidade cincenta. The time is out of joint. A cita emblemática de Shakespeare que dá lugar a un exercicio de pensamento fondo e preciso sobre a cesura entre o tempo antigo da comunidade e o tempo novo da sociedade uniformemente acelerada. A cesura responde a unha traizón e rompe ao medio o verso humano. A vinganza de Hamlet, obedece ao mandato superior de repor a xustiza, o equilibrio natural das cousas. Hamlet é un heroe tráxico porque non pode recusar tal esixencia, expresada polo fantasma de seu pai, e debe perecer para cumprir o seu designio. Na loita contra a realidade cincenta que a catástrofe do Prestige, esa traizón á comunidade por obra de reis impostores, deixou espida, a reflexión de Tempo e Vinganza ecoa de xeito inquietante no texto infinito que corre dentro da miña cabeza.

Mentres baixamos do coche e nos achegamos á cafetería onde o Anxo nos espera, teño curiosidade por saber da súa propia voz se eses ecos teñen máis de delirio que de intelixencia. Porque se algunha cousa sinto a respecto da catástrofe e da impostura gobernamental, é unha sede de vinganza insaciábel, e con certeza, non son o único. Noutro ensaio que parte da mesma cita de Shakespeare, Jacques Derrida fala en termos semellantes da idea de débeda, reflexionando sobre a cuestión de saldar as contas impagadas, coma a que o goberno se nega a pagar no caso do Prestige. Será que a vinganza é por tanto lexítima? Será que paga a pena armarse en heroes e dalo todo pola causa? Será que a realidade cincenta nos obriga a estes delirios? Preguntas que tal vez o Mestre saiba e queira responder.

Bebémoslle un gintonic e recoñecémonos as caras. Non hai nin dios pola rúa e A Pobra déixase estar no seu letargo. É inverno, é. Non hai quen o negue. Nas vilas coma esta, penso, resta aínda algunha cousa dese tempo antigo no que a comunidade seguía a velocidade da terra arredor do sol. Algunha cousa, algunha sensación. O Anxo cóntanos das súas últimas andanzas. Non moitas. Anda pechado a escribir unha nova novela. Di que pouco lle falta. Escribir unha novela. Quen puidese deixar de enredar a cabeza na marea negra e as ditaduras da realidade cincenta e mandarlle unha sátira incombustíbel para conxurar ao demo.

Mudamos de pola e imos para unha taberna. O taberneiro serve máis gintonics e vai para a barra secar vasos e mirar a tele. A Marga e o Anxo conducen a conversa. Eu non solto prenda. Bebo en silencio ollando para os dous animais entretidos na súa eterna retesía. Dáme case vergoña meter unha palabra no medio. Sinto no peito como a angustia se abre paso. Doulle brasa co gintonic, para rendela o xusto, e trato de prestar atención, de descifrar os versos que o Anxo e a Marga se espetan dun lado a outro da mesa. Nos tales versos hai de todo, ironía, desafío, memoria, sufrimento, desencontro, erotismo, e moita arte de amigo. A Marga sabe o que me anda na cabeza, e cando a cantiga perde tensión aproveita para meterme no allo e obrigarme a confesar os meus delirios sobre o heroísmo e a vinganza.

Venzo a vergoña e cóntolle ao Anxo das miñas elucubracións sobre o seu ensaio. De como me deu instrumento para remexerlle as tripas á realidade cincenta e comprender os seus absurdos mecanismos no caso do Prestige. Falo rápido, quero ser breve e non patinar. Dígolle que se cadra interpretar a marea negra como pestilencia do Reino de Dinamarca é un delirio, pero que a idea nos serviu, a min e a outros, para teimar na nosa guerra contra os reis usurpadores. Logo calo a boca. Tócalle ao Mestre.

O Anxo bota man dunha vella e sabia lóxica, responder a unha pregunta con outra. Por que, por exemplo, os clásicos volven sempre para alumear o presente? Por que Shakespeare conmove por igual a patricios e plebeos? Por que cada palabra sublime esconde unha procacidade e cada palabra obscena un alto ideal? Por que o noso tempo, o tempo do progreso e o benestar, ten orixe nun crime? Por que o heroísmo e a vinganza son despois de todo unha vía inútil?

– Porque ao final o heroe morre e de que lle vale? De nada.
– E logo se non necesitamos heroes, que necesitamos?
– Necesitamos homes xustos.

Un inverno, unha noite. Un ceo limpo e frío. A escuridade que segue aos solpores sen sangue. Andar nas tabernas a beber gintonics e procurar respostas. Cousas que se fan por remexerlle as tripas ao universo e render as angustias que se abren paso no peito, da man de dous bichos bravos e admirábeis. Privilexios tabernarios que nunca serei quen de rexeitar.

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s