Pasou o Anxo

Andaba o Anxo Rei Ballesteros en guerra cunha doenza desas que nos miden as costas e nos van roubando a voz e a alma. O Anxo perdeu a última batalla, non queda outra. Xente amiga brindou o outro día pola súa saúde en Vigo e outros moitos enviáronlle a través da rede mensaxes de alento e admiración. Unha amiga común, a Marga, escribiulle unha carta e animoume a facer o mesmo. Escribinlle un conto. O Mestre e a Marga. É a miña homenaxe persoal a un ser que admiro e que teño por un dos escritores máis poderosos deste noso país, tan necesitado de voces así de libres e afoutas, voces que un día se perden para sempre e das que só resta iso que se chama a obra, manda testamentaria para todos e para ninguén, para quen se sinta obrigado por ela. Eu síntome.

Para quen non o coñecese, digo rápido que Anxo Rei Ballesteros é autor dunha novela, Dos Anxos e dos Mortos, publicada en 1977, considerada daquela pola crítica como inicio dunha nova literatura no país. Unha novela de formación, situada no Santiago dos anos setenta e cun emprego audaz das novas técnicas narrativas que bulían polo mundo. Hoxe, cando regresa con forza a autobiografía como caudal literario, paga a pena recuperar as luces e sombras daquel retrato da mocidade galega na fin do franquismo e nos primeiros pasos da transición, desengano de moitas rebeldías que se prometían o mundo a si mesmas.

En 1992, tras un silencio narrativo de quince anos, publica Loaira, premiada co Losada Diéguez, unha novela máis complexa recibida pola crítica con menor entusiasmo. Con todo, o libro ofrece un exercicio de narrativa pouco usual hoxe en día e moito tesouro lingüístico soterrado na súa trama múltiple. O Anxo, ourive de palabras, pegou sempre no galego popular como materia preciosa do seu traballo e Loaira é neste sentido exemplo maxistral.

Pouco antes da publicación de Loaira, en 1987, o autor enveredara polo teatro con Xogo de Damas, texto estreado na altura pola compañía Malbarate, contando con Rosa Álvarez, Mabel Rivera e Marisa Soto como trío protagonista. Se cadra animado polo éxito desa experiencia probou como dramaturgo no ano 1991 adaptando o monólogo operístico de Jean Cocteau, A Voz Humana, peza na que ofreceu a Marisa Soto ocasión para unha das súas mellores interpretacións.

Pero sen dúbida, un dos xéneros nos que o Anxo acadou unha mestría admirábel foi o ensaio. A Outra Memoria, de 1989, e sobre todo Tempo e Vinganza, publicado no 2003, dan testemuño, con estilo preciso e cativante, dun pensamento lúcido e perspicaz, situado nesa marxe da realidade que Spinoza consideraba a linde mesma da liberdade e na que o Anxo sempre habitou contra vento e marea. Neste último ensaio, unha reflexión sobre a fractura do tempo a propósito da traxedia hamletiana, Anxo Rei Ballesteros desentraña o crime xenético, se non xenital, no que ten orixe o home moderno. O ensaio, como a obra, remata nunha catástrofe, na traxedia mesma de sermos humanos. O resto, afirma con Shakespeare o autor na páxina derradeira, é só silencio. E así é. Adeus, meu.

Advertisements

A lingua extraordinaria (I)

A lingua, a casa do ser. Ese estar aí pese a todo. Ese problema. Esa política e esa fraude. Esa arena dos idiotismos en litixio. Ese animal proteico. Esa angustia. Esa gramática borrosa. Esa gralla ortográfica. Esa paixón. Ese negocio. Esa incomprensión, esa ignorancia, esa falla na placa tectónica da nación. Esa asimetría. Esa envexa dos outros, dos que non a saben, dos que non a entenden, non. Ese matraz. Ese experimento. Esa restauración. Esa viga mestra. Esa loita e esa resistencia. Esa escravitude. Esa tarefa. Esa, doa ou non doa, responsabilidade. Esa palabra.

Pero non. A lingua non. Nin así nin asó. Non presta. Non compre. Molesta. A lingua en todo caso é un capítulo no orzamento e xa lle chega. Un compromiso en todos os programas políticos. Xa chega, si. Chega de saudade.

Como ha de ser isto? Coma ten que ser. Ten que ser libre. Ten que ser eficaz. Ten que ser definitivo. Ten que ser poderoso. Ten que ser radical. Ten que ser novo, mais novo, novo. O que? O método, hostia. A metralleta, a ferramenta, o bolígrafo… a caneta se ques, que máis ten. Escribir mal, escribir ben, escribir torcido, escribir a duplo espazo. A cousa non está na ortografía. A cousa está na cultura. Non na cultura superior, nin na cultura tradicional, nin na cultura posmoderna. Na cultura que nos falta, esa que se aprende de oído, de ollo e máis de tacto, por non falar de narices e papilas. A cultura esa de sermos humanos na nosa plenitude psíquica. Non a cultura aconsellábel, nin a cultura oficial, nin sequera a tal cultura galega. A outra, a cultura innomeábel á que nin sequera lle acae ben o puto nome de cultura. Cultura ou Sepultura, eis o dilema.

Non home non. A lingua é cousa de non ser burros, simplemente. De botar man un pouco máis da lóxica matemática e un pouco menos da filoloxía, que xa abonda, xa tivo a súa vez, a quenda agora é doutros ollares. Do teorema de Gödel: ningunha teoría é capaz de demostrar todas as verdades dentro do seu sistema. Hai verdades que escapan, hai verdades que foxen, hai a luz coma onda e a luz coma corpúsculo e non por iso a luz se extingue así tan doado como se extingue a lingua. Que si, que a lingua se extingue. Nós propios, nós propias, estamos extinguíndonos, a pasar a outro estado, sublimándonos noutra cousa, e para moitos a lingua é fardo pesado de máis para a viaxe. Por iso isto, o da lingua, é cousa de ser menos burro e máis mula, de carregar ben as faldriqueiras. Claro que a calquera asno lle gusta ir lixeiro. Mais no disco ríxido hai espazo libre para moito software lingüístico de dios e tampouco é cousa de armarse en españolito e querer ver todos os filmes dobrados, que xa dá pena. Hey guy, you know what i mean? Muito bem!