Leituras para tempos de crise
Diz o Peter Sloterdijk no seu livro “Palácio de Cristal” que a Historia, propriamente, acabou em 1974, com a Revolução dos Cravos. A queda do derradeiro império colonial marcaria o feche do processo de globalização iniciado em Outubro de 1492 quando vários indígenas das Caraíbas descobriram numa praia, não sem abraio, uns estranhos seres chamados europeus. Logo disso, abriria-se a era pós-imperial na que nos encontramos, onde a tal História continua só como prática mitológica das diferentes nações de narradores que no actual contexto planetário teimam na sua supervivência, senão política, no mínimo cultural. Mas a Historia, essa, teria acabado de vez, restando só aquele fantasma com o que ainda podem fazer negócio os historiadores. Também não é questão que os coitados morram à fome.
Que a História tenha acabado não é, nem muito menos, uma ideia nova. O que sim é mais novidoso é a ideia proposta pelo pensador de Karlsruhe que identifica ou liga a História, ou melhor, a História Mundial da Europa, com o que hoje chamamos globalização, não sendo esta portanto um processo recente quanto um processo já clausurado, contra o ponto de vista mais corrente espalhado na comunicação social por politólogos e sociólogos de variada pelagem. Precisamente Sloterdijk, com a arrepiante erudição da que tem por costume fazer gala e um estilo mais achegado da pena incisiva da Crítica da Razão Cínica que do verbo espumoso de Esferas, assume o desafio de encarar a globalização e a sua fenomenologia dum ponto de vista filosófico, resgatando-a desse totuum revolutum conceptual que enche o papo de políticos e jornalistas a propósito do tal bicho.
As sugestivas páginas de Palácio de Cristal, ou no seu título original, Im Weltinnerraum des Kapitals -No espaço-interno-do-mundo do Capital-, conduz-nos numa viagem filosófica empolgante pela época da expansão europeia e o nascimento e consolidação do sistema-mundo. Trata-se da tentativa, nas próprias palavras do autor intempestiva ou impossível, de elaborar uma grande narrativa sobre a globalização terrestre da história inspirada na filosofia. Se por alguma coisa Sloterdijk é um pensador contumaz e irredutível é por não recusar propósitos de natureza tão improcedente, o que o situa um passo mais alá tanto das posições claudicantes da pós-modernidade como da parálise teórica e prática da velha esquerda, capaz em definitiva de produzir relatos de grande formato além da crise das grandes narrativas, pois o alemão tem a bem humorada honestidade de pensar no gume mesmo da realidade e não rejeitar os desafios que cortam a respiração dos grandes ideais. Megalopsychía, eis uma outra filosofia política, a magnanimidade na que Aristóteles, lembra-nos Sloterdijk, cifrava a autenticidade do cidadão.
Aquele pensador provocativo que descobriu o cinismo trás os veios da ideologia como uma forma superior de falsa consciência, oferece-nos no tal livro um olhar atrevido sobre as possibilidades duma nova esquerda que demora em tomar altura filosófica. Retomando a velha ideia de esquerdiçar a Heidegger num irónico abraço de ferro com a esquerda hegeliana, propõe, frente à esquerda celeste do progressismo abstracto, com o seu universalismo simétrico, homogéneo e reversível, uma esquerda terrestre que não tenha medo de reconhecer o que de assimétrico, heterogéneo e irreversível há no local. “Estar estendido no seu própio lugar é o bom hábito de ser”, afirma. Do ponto de vista da teoria da cultura e numa perspectiva galega, podem-se encontrar nesta obra, aliás, elementos para procurar rotas e passos nos que uma cultura como a nossa ajuste por fim as contas com a pós-modernidade e saiba lograr fortalezas ali onde sobram fraquezas, se calhar muito úteis e realistas na óptica da burocracia cultural que dá cabo de nós mas completamente aborrecíveis do ponto de vista dum pensamento livre e não pagado de si próprio.
No momento em que a crise mundial provoca sintagmas tão ridículos e carentes de sentido como a refundação do capitalismo, só para melhor sufragar-lhe as despesas aos bancos, e enquanto esperamos que nos paguem alguma factura ou nos ingressem em conta o subsídio de desemprego, dá para passar os olhos pelo interior do Palácio de Cristal, metáfora que tem por termo real o edifício erigido em Londres para a Exposição Mundial de 1851 e na que Fiódor Dostoiévski via concentrada a essência da civilização ocidental. Uma monstruosa recriação do mundo globalizado onde o Capital encenava quase por primeira vez a metafísica do Centro Comercial como refúgio final climatizado do ser humano.
A lingua extraordinaria (I)
A lingua, a casa do ser. Ese estar aí pese a todo. Ese problema. Esa política e esa fraude. Esa arena dos idiotismos en litixio. Ese animal proteico. Esa angustia. Esa gramática borrosa. Esa gralla ortográfica. Esa paixón. Ese negocio. Esa incomprensión, esa ignorancia, esa falla na placa tectónica da nación. Esa asimetría. Esa envexa dos outros, dos que non a saben, dos que non a entenden, non. Ese matraz. Ese experimento. Esa restauración. Esa viga mestra. Esa loita e esa resistencia. Esa escravitude. Esa tarefa. Esa, doa ou non doa, responsabilidade. Esa palabra.
Pero non. A lingua non. Nin así nin asó. Non presta. Non compre. Molesta. A lingua en todo caso é un capítulo no orzamento e xa lle chega. Un compromiso en todos os programas políticos. Xa chega, si. Chega de saudade.
Como ha de ser isto? Coma ten que ser. Ten que ser libre. Ten que ser eficaz. Ten que ser definitivo. Ten que ser poderoso. Ten que ser radical. Ten que ser novo, mais novo, novo. O que? O método, hostia. A metralleta, a ferramenta, o bolígrafo… a caneta se ques, que máis ten. Escribir mal, escribir ben, escribir torcido, escribir a duplo espazo. A cousa non está na ortografía. A cousa está na cultura. Non na cultura superior, nin na cultura tradicional, nin na cultura posmoderna. Na cultura que nos falta, esa que se aprende de oído, de ollo e máis de tacto, por non falar de narices e papilas. A cultura esa de sermos humanos na nosa plenitude psíquica. Non a cultura aconsellábel, nin a cultura oficial, nin sequera a tal cultura galega. A outra, a cultura innomeábel á que nin sequera lle acae ben o puto nome de cultura. Cultura ou Sepultura, eis o dilema.
Non home non. A lingua é cousa de non ser burros, simplemente. De botar man un pouco máis da lóxica matemática e un pouco menos da filoloxía, que xa abonda, xa tivo a súa vez, a quenda agora é doutros ollares. Do teorema de Gödel: ningunha teoría é capaz de demostrar todas as verdades dentro do seu sistema. Hai verdades que escapan, hai verdades que foxen, hai a luz coma onda e a luz coma corpúsculo e non por iso a luz se extingue así tan doado como se extingue a lingua. Que si, que a lingua se extingue. Nós propios, nós propias, estamos extinguíndonos, a pasar a outro estado, sublimándonos noutra cousa, e para moitos a lingua é fardo pesado de máis para a viaxe. Por iso isto, o da lingua, é cousa de ser menos burro e máis mula, de carregar ben as faldriqueiras. Claro que a calquera asno lle gusta ir lixeiro. Mais no disco ríxido hai espazo libre para moito software lingüístico de dios e tampouco é cousa de armarse en españolito e querer ver todos os filmes dobrados, que xa dá pena. Hey guy, you know what i mean? Muito bem!
Louro & Lariño on the rocks
Funlle dar unha volta por Louro o outro dia. Tocaban no Muiño os Tanto Tem, banda da bisbarra especialista en versións dos clásicos seminais do rock and roll. O verán non foi moi bo, nin por alí nin por acolá. Os de Lariño argallaran o primeiro festival de rock do lugar no campo de fútbol, Asaghieiras Master Festival, con vinte bandas da zona, e deixaron aos Tanto Tem sen público que chegase para zoscarlle tres dos Who e dúas do Eric Clapton na cabesa. A eles, xa o declaran na súa divisa, tanto lles tiña, e tocaron igual durante dúas horas con pase extra ás catro da mañá. Non eran capaces de recoller e pregar a alma. O jitarrista marchaba para os Estados Unidos no día seguinte e aínda lle fervía o sangue.
Os de Lariño lograran un fito histórico só coa organización do evento, que os concellos de Muros e de Carnota colaborasen por primeira vez nun acto cultural. Todo un acontecemento, porque isto da cooperación interleiral é unha cousa que furrula fatal no país. Levamos o polipartidismo no xenoma e cada quen mira do seu sen mirar para a outra beira do río. Dime un colega de Lira que o que pasa é que cando goberna a dereita e nos machuca ninguén rechista, e cando goberna a esquerda, todo cristo se queixa e non hai dios que se poña de acordo en nada. Por iso a dereita acaba sempre volvendo. Á xente dálle igual que manden os señoritos e os caciques con tal de que a deixen en paz e non a obriguen a dicir o que pensa. Total, cando manda a esquerda, todos os que están no choio xunteiro queren ser tan señoritos e caciques coma os outros e vailles amolando máis cada día que a xente teime en dicir o que lle pasa pola cabeza. É o que se fala por aí, eu non me meto. Outro rapaz da parte de Ézaro, que parou no local a tomarlle unha birra sen alcohol, confesoume que el non estaba en contra de todas as piscifactorías porque algunha haber, había que facela. Eu retruqueille cun “e logo por que” sen moita convicción e el respondeu que non controlaba moito do tema pero que a costa está máis morta do que afirma o seu propio nome e algún tipo de movida hai que meter alí para que a vida cabalgue un pouco.
O Ajustín, o master do Muíño, se lle preguntas, cóntache a historia do local mentres che serve un par de ovos das jaliñas do Javecho con pan de broa, prato estrela do menú estival. El naceu alí mesmo, xunto á antiga roda de moer o millo, e despois de andar uns tempos a dar voltas pola galaxia, alí está de novo, a tratar de sobrevivir no mesmo lugar onde naceu, a servir tapas pola tarde e a picar a Rage against the Machine pola noite cando é de alporizar un pouco o jaliñeiro. Iso se non anda o Emilio polo local, que como é de Tal, tanto lle pode dar por unha sesión ultraelectrónica coma por un monográfico sobre os Led Zeppelin para axitar os corpos e as almas da concorrencia.
Di tamén o Ajustín que non hai xente, que en toda esta parte os da súa quinta ou palmaron ou marcharon para Canarias. Faltan homes e mulleres que movan as rodas dos muíños e fagan andar a cousa. Tamén máis nenos e nenas, que vivir alí xa case parece un exercicio de fe. Non por acaso en Louro montaron unha gasolineira hai anos sobre unha antiga ermida consagrada á Virxe e agora cando é de facer a procesión os congregados aproveitan para encher o depósito. Sincretismos galaicos.
Xa máis tarde pasei a tomarlle un cacharro polo Leiradal, o local do Pepe, no camiño do Faro de Lariño, un dos locais máis extraordinarios da Costa da Morte, que principia alí mesmo, ao pe do faro. Estaba cheo e non se paraba dentro e baixei logo até o campo de fútbol, onde estaban a tocar os Tu Puta Madre. Os nomes dos grupos da zona son todo un diagnóstico social: Tanto Tem, Tu Puta Madre, Desequilibrio Mental, Código Gamba, Radio Polonio, Trapos Sucios, Chotokoeu… non hai máis que dicir. Nin menos tampouco. Os rapaces danlle caña ao rock and roll coma lle deron toda a vida. Un dos Trapos Sucios, o Denís, a parte de tocar a jitarra tamén escribe un blog, onde non se corta en dicir que o lugar onde vive é un dos cen mellores sitios onde pode estar porque sabe que hai xente caralluda en todos os rincóns de Jalisia e non paga a pena amargarse. Os nomes dos grupos, ninguén se engane, agochan moito optimismo de dios na letra pequena.
Un vello roqueiro de Cee que fai submarinismo, catándome a traza, pilloume por banda na barra do concerto e deulle por me comentar que o furtivismo non hai quen o pare e que aos furtivos tampouco lle podes dicir nada vendo o que se ve nas altas esferas. A xente quere vivir mellor e por todas partes, desde a A Mariña até A Guarda, sácase moito marisco sen papeis seguindo os grandes exemplos das elites, que predican a lei e non pagan unha multa, amén de seren os destinatarios finais de case todo o marisco en circulación. Di o home que o das vieiras tóxicas lle parece pura anécdota e que a el toda a farsa lle cheira a axuste de contas entre negociantes. Xa levo media area e non me parece prudente entrar en debates. Doulle a razón, se cadra porque a ten.
Aí ás cinco e media da mañá comezou a entrar a borraxeira no campo e marchei para a cama.
Non se ve moita xente por alí, é verdade, nin por Lariño nin por Louro. A dureza do inverno entra moi adentro no corpo e o verán, se ven malo, tampouco deixa grandes alegrías. Todo o mundo fai chistes sobre a crise nas tabernas porque poucos tiñan noticia de que xa non a houbese. Setembro acaba. Os emigrantes retornan para Canarias ou os Estados Unidos e as bandas recollen jitarras e bateras até o próximo concerto, onde continuarán a promover o seu indómito optimismo con toda a mala hostia posíbel. Coma toda a vida. Puro rock and roll.
